logo
Yazarlar
Eskişehir
Gündem
Dünya
Ekonomi
Politika
Spor
Sağlık
Teknoloji
⤵
KültürEhlibeytRöportaj
HOŞGELDİNİZ! BUGÜN 26 OCAK 2026, PAZARTESİ

ARABAŞI'NA TARİHİ VE SOSYOLOJİK BAKIŞ

26.01.2026 00:00
Ahmet URFALI
Kış aylarında arkadaş gruplarının yaygın sohbet vesilesi olan arabaşının imlası konusunda farklı görüşler olmakla beraber doğrusunun ''ara aşı''ndan geldiği kanaatimi belirtmek isterim. Arabaşı veya Arapaşı, Türkçe'de diftong (bitişik ikiz ünlü) bulunmayışıdır. Araya giren b veya p sesleri bu yüzden kaynaştırma sesi olarak türemiştir.
Arabaşının yaygın olduğu yörelerde söylenen iki deyişle söze girmek yerinde olacaktır:
"Canım ister bizim elin aşından
Bulgur pilavından arabaşından
Çorbasını yapsak tavuk döşünden
Oy bizim eller gidesim geldi
Anamın aşından yiyesim geldi"
"Arabaşı yaparsan hindiden,
Gelirim ikindiden.
Arabaşı yaparsan tavşandan,
Gelirim akşamdan.
Arabaşı yaparsan tavuktan,
Gelemem belki soğuktan."
Arabaşı; Karaman, Konya, Kayseri, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Mersin, Eskişehir, Çankırı, Kırıkkale, Kahramanmaraş gibi illerle, Emirdağ ve Sivrihisar gibi ilçelerde kış aylarında yapılan ve muhabbete, dostluğa, toplanmaya vesile olan, tarihi süreç içinden süzülüp gelerek yaşatılan kültürel bir mirastır.
Arabaşı, bir aş olmanın ötesinde kültürel bir değerdir. Bu aynı zamanda sosyolojik bir olgu olarak da karşımıza çıkar. Dostluğa, kardeşliğe, yardımlaşmaya, sevgi ve muhabbete vesile olan arabaşı, birlik-beraberlik göstergesidir.
Türk kültüründe bu tür ziyafetlere şölen adı verilirdi. Şölenlerde yenilir, içilir, eğlence yapılır, oyunlar düzenlenirdi. Arabaşı, ziyafetleri şölenlerin günümüze gelen kültürel değerlerindir.
Arabaşının adının kaynağı üzerine her ne kadar Araplarla ilgi kurulsa da doğru olanın "ara aşı"ndan ünsüz türemesiyle meydana geldiğidir. Zira mantıksal olarak da arabaşı, uzun kış gecelerinde akşam yemeğinden sonra yutulan bir yiyecektir. Rivayet olunur ki, bir tarihte Emirdağ'a gelen Araplara, arabaşı ikram edilir.'' Bu aş size ait.''denir. Araplar, hep bir ağızdan: "Vallah, biz böyle aş bilmeyiz." derler.
Karaman Beyliği zamanında bir Arap Emiri misafir olarak gelir. Kendisine ara aşı ikram edilir. Arap Emiri ara aşını o kadar beğenir ki bir daha geldiğinde yine ister. Bunun üzerine ara aşı adı, arabaşına dönüşür.
Arabaşının Araplarla ilgisinin olmadığının başka gerekçeleri de bulunmaktadır. Arap ülkelerinin sıcak olmasından dolayı, arabaşı hamurunun tutması için havanın soğuk olması gerekir. Arabaşının çorbası için derin tahta kaşık olması lüzumludur. Arap kültürünün kökeninde kaşık bulunmamaktadır. İnsanlara güzellik katan arabaşının adı değil tadıdır. Onun tadında; sosyal barış, birlik beraberlik, dostluk, dayanışma vardır.
Arabaşının kökeni hakkında değişik görüşler öne sürülmüştür. Kültür Bakanlığı, arabaşının Karaman'a ait olduğunu tescil etmiştir.
Öte yandan Yozgat Belediyesi arabaşını Türk Patent Enstitüsü'ne tescil ettirerek kayda aldırmıştır. Hatta bu konuda Sivrihisarlı bir dostumla muhabbet ederken; biz arabaşının Sivrihisar'a mı yoksa Emirdağ'a mı ait olduğunu iddia ederken Karaman ile Yozgat'ın tescil işini hallettiğini söylemiştim. Yemek Tarihi Uzmanı Nevin Halıcı, arabaşının Karaman'a ait olduğunu belirterek diğer Türkmen illerini buradan yayıldığını söyler.
Arabaşının 13.yüzyılda Karaman ve Dulkadir Beyliklerinde şölen aşı olarak yapılıp kitlesel katılımlarla yutulduğu belirtilmektedir. Günümüzdeki arabaşının toplu yutulduğunu göz önüne alırsak, şölen konusunun gerçekliği ortadadır. Pek çok il ve ilçenin toplu arabaşı şölenleri yaptığı bilinmektedir. Emirdağ'dan örnek verecek olursak, Emirdağ'da ve Emirdağlıların yoğun biçimde yaşadıkları Eskişehir, Afyon ve Belçika kentlerinde arabaşı şölenleri yapılmaktadır. arabaşı, kış gecelerinde hısım-akraba, eş-dost, arkadaş grupları arasında sıra gecesi halinde uygulanmaktadır.
Soğukların başladığı ekim, kasım ayından başlayan arabaşı sofrası kurma geleneği mart ayı sonuna kadar devam eder. Söz konusu zaman diliminde Emirdağlıların evlerinde arabaşı hiç eksik olmaz. Arabaşı, soğuk algınlığına karşı çok etkilidir.
Arap aşı eti; tavuk, hindi, kaz, keklik, bıldırcın, tavşan, kuzu gerdanı ve boyundan yapılır.
Önce seçilen et haşlanır, et ve kemik birbirinden ayrılır. Etler elle didilerek has sarı buğday ununun kavrulmasıyla elde edilen çorbaya katılır. Arabaşı, çorba ve hamurdan oluşur. Arabaşının çorbası ve hamuru hamaratlık, ustalık, abılalık ister. Emirdağ'da bu işi abıla denilen kadınlar yapar.
Özellikle hamurun kıvamını tutturmak herkesin harcı değildir. Arabaşının malzemesi çorbası için; et, su, salça, kırmızı biber, tereyağı, un, limon suyudur. Hamuru için ise; su, un ve tuzdur. Sivrihisar arabaşında, sade et suyu, et, hamur ve acı sos ayrı ayrı servis edilir. Arabaşı hamuru, büyük sinilere dökülür ve baklava dilimi biçiminde kesilir. Sininin ortasına çorba tası yerleştirilir. Çorba sıcak, hamur soğuktur.
Arabaşı, ağzı geniş, ortası derin tahta kaşıkla ''curkadak''yutulur. Şimdilerde ayrı kâseler kullanılmaktadır. Kaşığın içindeki hamuru çorba tasına düşürmek ceza gerektirir. İlk defa arabaşı yutacaklara gerekli tarifler yapılır. Arabaşı yutmak bittikten sonra çeşitli oyunlar oynanır. Sohbet, muhabbet edilir. Bir sonraki arabaşı için gün ve kişi seçilir.
Şimdi buyurun arabaşı yutmaya…

 
Ahmet URFALI / diğer yazıları
•ARABAŞI'NA TARİHİ VE SOSYOLOJİK BAKIŞ 26 00:00:00.01.2026
•EY NAZLI HİLAL 21 00:00:00.01.2026
•YENİ YILA GİRERKEN 01 00:00:00.01.2026
•KIŞ ŞİİRLERİ 28 00:00:00.12.2025
•Emirdağ Türküleri 14 00:00:00.12.2025
•GELENEK 08 00:00:00.12.2025
•ÖĞRETMENLİK 24 00:00:00.11.2025
•Yozlaş(tır)ma                07 00:00:00.11.2025
•Cumhuriyet Destanı 29 00:00:00.10.2025
•   AŞK… 11 00:00:00.10.2025
•Belçika’ ya Türk Göçleri 07 00:00:00.09.2025
•Gaflet Uykusu 09 00:00:00.08.2025
•ATATÜRK’ÜN ESKİŞEHİR’İ 16 00:00:00.07.2025
•YAĞMUR DAMLASINDA DERYAYI GÖRMEK 09 00:00:00.06.2025
•BİR KÜLTÜR İNSANI: FERİDE TURAN 10 00:00:00.05.2025
•YETİMLER BAYRAMI: 23 NİSAN  22 00:00:00.04.2025
• ÖĞRENİLEMEYEN DEĞERLER 07 00:00:00.04.2025
•ŞİİR BİRLEŞTİRİR 21 00:00:00.03.2025
•DOSTLUK ÜZERİNE 07 00:00:00.03.2025
•ANADOLU TÜRK AYDINLIĞI 05 00:00:00.02.2025
•ERDEMLİ İNSAN ERDEMLİ TOPLUM 16 00:00:00.01.2025
•RECEP CANSU’NUN “TULPAR”I ÜZERİNE 09 00:00:00.01.2025
•TAKVİMLER, YILBAŞI VE NOEL… 31 00:00:00.12.2024
•BELÇİKA İZLENİMLERİ 2 03 00:00:00.12.2024
•ÖĞRETMEN: GELECEĞİ KURAN İNSAN 23 00:00:00.11.2024
•BELÇİKA İZLENİMLERİ 1 03 00:00:00.11.2024
•BAŞARIYA ULAŞMANIN YOLU 10 00:00:00.10.2024
•KAHRAMANLIK RUHU (Emirdağ'ın Düşman İşgalinden Kurtuluşunun 102.Yıl dönümü Kutlu Olsun)) 20 00:00:00.09.2024
•Gönüller Fethetmek 03 00:00:00.09.2024
•AĞUSTOS: TÜRK’ÜN ZAFER AYI 30 00:00:00.08.2024
•ESKİŞEHİR KENT ESTEĞİ 03 00:00:00.07.2024
•KURBAN KÜLTÜRÜ 16 00:00:00.06.2024
•ANAYURDU DEMİR AĞLARLA ÖRMEK 03 00:00:00.06.2024
•ONDOKUZ MAYIS’IN ANLAMI 18 00:00:00.05.2024
•DİLİMİZ KİMLİĞİMİZDİR  13 00:00:00.05.2024
•HIDIRELLEZ KUTLAMALARI 06 00:00:00.05.2024
•23 NİSAN:YETİMLER BAYRAMI 22 00:00:00.04.2024
• BELÇİKA’DA GÜR BİR TÜRK SESİ: MEHMET SADIK KARANFİL 18 00:00:00.04.2024
•Türk Töresi 04 00:00:00.04.2024
•Yol Odur Ki Doğru Vara 27 00:00:00.03.2024
•RAMAZAN KÜLTÜRÜ 11 00:00:00.03.2024
•ESKİŞEHİR- EMİRDAĞ İLİŞKİLERİ 6 05 00:00:00.03.2024
•ESKİŞEHİR - EMİRDAĞ İLİŞKİLERİ 4 15 00:00:00.02.2024
•ESKİŞEHİR-EMİRDAĞ İZLENİMLERİ 13 00:00:00.02.2024
Yorumlar
Yorum bulunmuyor.
Yorumlarınızı paylaşın

--
ARABAŞI'NA TARİHİ VE SOSYOLOJİK BAKIŞ

ARABAŞI'NA TARİHİ VE SOSYOLOJİK BAKIŞ
TOPLUMSAL BİR SORUN / GİDEREK YALNIZLAŞAN BİREYLER

TOPLUMSAL BİR SORUN / GİDEREK YALNIZLAŞAN BİREYLER
Eskişehir'de ve Türkiye'de “Çok daha fazla gencimizin spor yapmasını istiyoruz”

Eskişehir'de ve Türkiye'de “Çok daha fazla gencimizin spor yapmasını istiyoruz”
ESKİŞEHİRSPOR LİG SONUNCUSUNA GOL OLDU YAĞDI (8-0)

ESKİŞEHİRSPOR LİG SONUNCUSUNA GOL OLDU YAĞDI (8-0)
GENÇLİK VE SPOR BAKANI ESKİŞEHİR'E GELDİ

GENÇLİK VE SPOR BAKANI ESKİŞEHİR'E GELDİ
BAŞKAN ATAÇ: SANATLA UĞRAŞAN ÇOCUKLARIN DÜNYAYA BAKIŞ AÇISI DEĞİŞİYOR

BAŞKAN ATAÇ: SANATLA UĞRAŞAN ÇOCUKLARIN DÜNYAYA BAKIŞ AÇISI DEĞİŞİYOR
SANAT SOKAĞI ÇOCUKLARIN SESİYLE YANKILANDI

SANAT SOKAĞI ÇOCUKLARIN SESİYLE YANKILANDI
İNSAN NE İLE DOYAR?

İNSAN NE İLE DOYAR?
İstanbul

İstanbul
ESKİŞEHİRSPOR LİG SONUNCUSUYLA KARŞILAŞIYOR

ESKİŞEHİRSPOR LİG SONUNCUSUYLA KARŞILAŞIYOR
SOĞUK KIŞ GECELERİNDE İÇİMİZİ ISITAN LEZZET (ARABAŞI)

SOĞUK KIŞ GECELERİNDE İÇİMİZİ ISITAN LEZZET (ARABAŞI)
DMD Hastası Yusuf Alper Demir İçin Anlamlı Destek Konseri

DMD Hastası Yusuf Alper Demir İçin Anlamlı Destek Konseri
TAHİN'İN CİLDE OLUMLU KATKISI

TAHİN'İN CİLDE OLUMLU KATKISI
“MAĞARA DUVARLARINDAN YAPAY ZEKÂYA İMGE, TEMSİL VE ANLAM”

“MAĞARA DUVARLARINDAN YAPAY ZEKÂYA İMGE, TEMSİL VE ANLAM”
MUHTARLARDAN 2026 ESKİŞEHİR YILI’NA TAM DESTEK

MUHTARLARDAN 2026 ESKİŞEHİR YILI’NA TAM DESTEK
NEFES ALAN PAZARLAR YAŞAYAN SOKAKLAR

NEFES ALAN PAZARLAR YAŞAYAN SOKAKLAR
DR.FATMA GARİP KÖŞE YAZILARIYLA ESKİŞEHİRDENHABER'DE...

DR.FATMA GARİP KÖŞE YAZILARIYLA ESKİŞEHİRDENHABER'DE...
BAYRAK UĞRUNDA

BAYRAK UĞRUNDA
BÜYÜKŞEHİRDE TABATA GRUP DERSLERİ BAŞLIYOR

BÜYÜKŞEHİRDE TABATA GRUP DERSLERİ BAŞLIYOR
VALİ YILMAZ’A HAYIRLI OLSUN ZİYARETİ

VALİ YILMAZ’A HAYIRLI OLSUN ZİYARETİ

Ahmet URFALI
Necibe ÇETİNKAYA
Prof.Dr. Hilmi ÖZDEN
Necmettin BAŞKUT
Hüseyin TURHAN
Prof.Dr. Murat KARACASU
Sevda ÇAKAR
Ayla Cermen Tüfekçi
Fehmi ERDOĞAN
Tülin ONAR
Muharrem AKAYDIN
Astro Mahizer
Mustafa ÇOBANOĞLU
Behçet UYANIK
Feride TURAN
İbrahim GÜLBAY
Muharrem GÜNAY
Rahim TAŞ
Aydın ÇETİNKAYA
Sevil GÖKTUNA
Dr.Sena Nur CAN
Burcu BOLAKAN
Şerife GÜNDOĞDU
Fatma GARİP
Tonyukuk BORAN
Yusuf BALCI
Prof.Dr.Muzaffer METİNTAŞ
Recep CANSU
Uzm.Dr.Buket KANAT
İdil ÇELİKER
Opr.Dr.Kayıhan ÇAĞLAR
Bahadır ÖZALPER
Lütfiye ÇANACIK
Ertuğrul ALTINEL
Muhsin TÜRK
Yunus Emre GÜLLÜ
Fikret GÖRGÜN
Neyyir ARIBAŞ
Mustafa Uğur YÜCEL
Doc.Dr.Selami Doğan





logo

   E-posta: bilgi(@)eskisehirdenhaber.net
Anasayfa Eskişehir Gündem Dünya Ekonomi Politika Spor Sağlık Toplum Teknoloji Kültür Diğer Ehlibeyt İslam Röportaj Özel haber Yazarlar Künye İletişim Arşiv Arama XML/RSS
Tüm hakları Eskişehirden Haber adına saklıdır: ©2019-2026

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir.
Mobil uyumlu haber yazılımı: www.eticaret.com.tr